Miðstöð um auðlesið mál

Lög-festing er þegar búin eru til lög um hluti.
Alþingi setur lög.
Lög eru reglurnar sem eru í landinu og allt fólk verður að fylgja.

Til dæmis er búið að lög-festa
Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna.
Það þýðir að Alþingi hefur ákveðið
að það sem stendur í Barnasáttmálanum eigi að vera lög á Íslandi,
alveg eins og önnur lög sem Alþingi hefur sett.

Fólk sem berst fyrir réttindum fatlaðs fólks
vill láta lögfesta samning Sameinuðu þjóðanna
um réttindi fatlaðs fólks.

Tölva er vél sem getur geymt og unnið með allskyns upplýsingar.

Við segjum að tölva vinni með gögn.
Tölvur geta til dæmis:

• geymt upplýsingar
• reiknað
• sýnt upplýsingar

Tölvur geta unnið með tölustafi og myndir
og texta og gert allskyns útreikninga.
Tölvur geta sýnt upplýsingar á skjá
og þær geta sent gögn í aðrar tölvur.

Tölvur eru litlar og stórar.
Það eru litlar tölvur inni í símum.
Þær sjá um öll verkefnin sem við gerum í símanum.
Þegar við skrifum tölustafi getur tölvan reiknað fyrir okkur.

Tölvan getur líka notað tölustafi til að hringja.
Þá notar tölvan tölustafina sem símanúmer.
Tölva í síma getur líka sýnt myndir og myndbönd
og stjórnað myndavélinni í símanum.
Tölvan getur líka spilað hljóð og tónlist
og leyft okkur að spila tölvuleiki.

Það eru líka tölvur í flugvélum.
Í flugvél er tölva notuð af fólkinu sem stjórnar flugvélinni.
Tölvan reiknar til dæmis hversu langt er eftir af flugtímanum
og sýnir veðrið.

Stýrið í flugvélinni er tengt við tölvu.
Þessi tölva:

• geymir upplýsingar um hversu hratt flugvélin flýgur
• sýnir hversu langt er þangað til flugvélin kemur á áfangastað
• sýnir hvernig veður er
• og allskyns fleira
  

Þegar farþegar nota skjá á sætinu fyrir framan sig
til dæmis til að horfa á bíómynd
þá eru farþegarnir líka að nota tölvu.

Þegar við förum í banka og tökum númer til að bíða
er skjár sem sýnir hvaða númer er núna verið að afgreiða.
Þegar það er komið að okkur kemur númerið okkar á skjáinn.

Það er tölva sem sér um þetta.
Hún prentar út númer fyrir okkur.
Þegar við tökum númerið veit tölvan að þetta númer er komið í biðröðina.
Starfsfólkið í bankanum ýtir á takka þegar þau eru tilbúin að fá næsta viðskiptavin
og þá sendast skilaboð til tölvunnar sem athugar hvaða númer er næst.

Hvað getur tölva geymt?

Tölva getur geymt upplýsingar og gögn.

Gögn eru til dæmis:

• bókstafir
• tölustafir
• myndir
• tákn

Tölvan notar þetta til að reikna eða sýna á skjá.

Úr hverju er tölva búin til?

Tölva er búin til úr mjög mörgum litlum hlutum sem eru tengdir saman.
Hver hlutur er með sitt hlutverk
og hjálpar til við að reikna eða sýna myndir.

Þegar tölvan vinnur sendir hún skilaboð til allra þessara hluta.
Sumir þessir hlutir líta út eins og litlir kubbar
og eru stundum kallaðir tölvu-kubbar.

Tölvan þarf rafmagn til að senda skilaboð til allra þessara tölvu-kubba.

Tölvan geymir allt í minninu sínu
sem við köllum tölvu-minni.
Í tölvu-minninu geymir tölvan allt sem hún kann að gera
og líka allt sem við viljum að tölvan geymi fyrir okkur.
Til dæmis ljósmyndir og myndbönd.

MND er sjúkdómur sem hefur áhrif á vöðvana í líkamanum okkar.
Í líkamanum okkar sér heilinn um
að senda skilaboð til vöðvanna.

Heilinn sendir skilaboðin í gegnum taugar
sem eru inni í líkamanum okkar.

MND sjúkdómurinn ruglar þessi skilaboð.
Þegar heilinn getur ekki sent réttu skilaboðin til vöðvanna
þá hættir fólk að geta notað vöðvana sína rétt.

Sjúkdómurinn ruglar skilaboðin svo mikið
að fólk með MND verður máttlaust í öllum líkamanum.

Afhverju er MND alvarlegur sjúkdómur?
Það er ekki til lækning við MND.
Fólk með MND sjúkdóminn er fyrst lítið veikt.
En það verður meira og meira veikt.
Fólk með MND sjúkdóminn verður svo veikt að það deyr.

MND teymið
Á Landspítalanum vinnur hópur af fólki
við að hjálpa þeim sem eru með MND sjúkdóminn.

Þessi hópur er kallaður MND teymið.

Hvað gerir MND teymið?
Þau styðja fólk með MND sjúkdóminn og fjölskyldur þeirra.
Þau skipuleggja þjónustu og læknis-aðstoð sem fólk þarf.
Þau gefa góð ráð um svefn, hreyfingu, mat og fleira.

Þau þekkja MND sjúkdóminn og vita hvernig á að hugsa um
fólk sem fær þennan sjúkdóm.

Þau vita mikið um líkamann, til dæmis um vöðva og taugar.
Þau vita að MND sjúkdómurinn er alvarlegur og breytir lífi fólks mikið.
MND teymið vill að fólk með MND sjúkdóminn eigi betra líf.
Þau hjálpa fólki og fjölskyldum þeirra.

Smelltu hér til að skoða heimasíðu MND samtakanna.

Þessi texti var gerður fyrir MND samtökin í júní 2022.

Frístund er tími sem er frí frá skyldustörfum.
Til dæmis frí frá skóla eða vinnu.

Í frístund gerum við oft það sem okkur þykir skemmtilegt.